Một bản CV hoàn hảo chỉ đóng vai trò như tấm vé giúp bạn lọt qua vòng lọc hồ sơ, nhưng vòng phỏng vấn mới là ranh giới quyết định bạn có thành công thuyết phục nhà tuyển dụng hay không. Bước vào phòng phỏng vấn, nhiều ứng viên vô tình rơi vào chiếc bẫy tâm lý của chính mình. Họ có thể gồng mình thể hiện quá mức vì sợ bị đánh giá thấp, hoặc tự thu mình lại vì hội chứng kẻ mạo danh (hội chứng kẻ mạo danh – Imposter Syndrome là trạng thái tâm lý tự ti, nơi bạn luôn nghi ngờ năng lực của chính mình).

Rào cản tâm lý này thường đẩy ứng viên về hai thái cực là quá tự tin hoặc tự ti thái quá. Vậy hai kiểu nhân sự này để lại ấn tượng gì, và làm thế nào để bạn tìm được điểm trung hòa hoàn hảo nhằm ghi điểm tuyệt đối trong mắt nhà tuyển dụng?

Hãy cùng F&F giải đáp chi tiết qua bài viết dưới đây.

1. Tại sao vòng phỏng vấn lại quan trọng đến vậy?

Nhiều người lầm tưởng phỏng vấn chỉ là một buổi kiểm chứng lại các thông tin trên CV. Thực tế, bản CV chỉ là công cụ liệt kê những gì bạn đã làm được trong quá khứ, còn vòng phỏng vấn mới là sân khấu để bạn chứng minh bản thân là ai ở thời điểm hiện tại.

Nhà tuyển dụng thường dùng buổi phỏng vấn nhằm 3 mục đích chính:

• Đánh giá mức độ phù hợp văn hóa: Họ cần biết bạn có cùng tư duy làm việc và khả năng hòa nhập với hệ sinh thái nhân sự hiện tại hay không.
• Đo lường bộ kỹ năng mềm: Cách bạn giao tiếp, tư duy phản biện và năng lực ứng biến trước những tình huống giả định hóc búa sẽ phản ánh rõ nét khả năng giải quyết vấn đề thực tế.
• Kiểm tra thái độ: Năng lực có thể đào tạo, nhưng thái độ thì không. Một thái độ chuẩn mực sẽ quyết định mức độ gắn bó và tiềm năng phát triển dài hạn của bạn trong tổ chức.

2. Nhận diện hai thái cực tâm lý trong phòng phỏng vấn

Kiểu 1: Ứng viên quá tự tin

Đây là những cá nhân bước vào phòng với phong thái áp đảo hoàn toàn. Tuy nhiên, ranh giới giữa sự tự tin chuyên môn và sự kiêu ngạo lại vô cùng mong manh.

Nhóm ứng viên này có xu hướng nói quá nhiều về thành tích cá nhân và đôi khi lấn át hoặc ngắt lời người phỏng vấn. Trong quá trình trao đổi, họ thường xuyên lạm dụng các từ ngữ mang tính tuyệt đối và hiếm khi chịu thừa nhận những khuyết điểm của bản thân. Đôi khi, họ quá tự tin nghĩ rằng mình là nhất và vị trí đó chỉ có họ làm được.

Kiểu 2: Ứng viên quá tự ti

Trái ngược hoàn toàn là những người luôn tự đánh giá thấp năng lực của chính mình, dù hồ sơ của họ không hề kém cạnh.

Đặc điểm dễ thấy nhất ở họ nằm ở ngôn ngữ cơ thể thu mình như khoanh tay, rụt vai và lảng tránh giao tiếp bằng mắt. Giọng nói của họ thường thiếu lực và rụt rè. Họ có thói quen sử dụng các cụm từ hạ thấp bản thân như chỉ biết một chút hoặc chưa có nhiều kinh nghiệm.

Sự tự ti này thường xuất phát từ việc thiếu cọ xát thực tế, chịu áp lực tâm lý quá lớn hoặc họ đang mắc phải hội chứng kẻ mạo danh, luôn tin rằng những thành tựu mình đạt được chỉ đơn thuần là do may mắn hoặc mình quá kém cỏi với vị trí đang ứng tuyển.

3. Khác biệt và ấn tượng để lại trong mắt nhà tuyển dụng

Để thấy rõ hệ lụy của hai thái cực này khi tham gia buổi phỏng vấn, chúng ta cần phân tích dưới lăng kính của những người trực tiếp tuyển dụng.

Đối với nhóm ứng viên quá tự tin, trọng tâm tâm lý của họ là đặt cái tôi cá nhân lên cao nhất. Dưới góc nhìn của nhà tuyển dụng, đây là những nhân tố có thể sở hữu năng lực thực sự nhưng lại rất khó quản lý. Cái tôi quá lớn khiến họ trở nên khó hòa nhập trong các dự án làm việc nhóm, dễ mắc bệnh ngôi sao và tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ cấu trúc văn hóa của doanh nghiệp. Chính vì vậy, dù sở hữu nền tảng chuyên môn xuất sắc đến đâu, nhóm này vẫn có nguy cơ cao bị loại ngay lập tức do thái độ làm việc không phù hợp.

Ngược lại, với những ứng viên tự ti, tâm lý của họ bị chi phối hoàn toàn bởi sự lo âu và sợ hãi. Sự khép kín này vô tình phát đi tín hiệu về sự thụ động và thiếu tinh thần chiến đấu. Các nhà tuyển dụng thường mang tâm lý e ngại khi tiếp nhận nhóm nhân sự này, bởi họ dự đoán sẽ phải tiêu tốn rất nhiều thời gian để cầm tay chỉ việc, đồng thời lo lắng ứng viên sẽ không thể chịu đựng được những áp lực công việc thực tế. Hệ quả đáng tiếc nhất là ứng viên tự đánh mất cơ hội của mình chỉ vì không thể bộc lộ hết năng lực vốn có.

4. Tuyệt chiêu trung hòa để tự tin tỏa sáng nhưng vẫn đủ khiêm tốn trong buổi phỏng vấn

Thực tế chứng minh, nhà tuyển dụng không tìm kiếm người giỏi nhất, họ tìm kiếm mảnh ghép phù hợp nhất. Dưới đây là những bí quyết riêng của F&F để giúp bạn thiết lập điểm cân bằng, vừa thể hiện bản lĩnh chuyên môn vừa giữ được thái độ cầu thị:

• Sử dụng phương pháp STAR (Tình huống (Situation), Nhiệm vụ (Task), Hành động (Action), và Kết quả (Result)): Thay vì đưa ra những tuyên bố sáo rỗng về sự xuất sắc của bản thân, hãy kể một câu chuyện thực tế. Phương pháp này sẽ giúp bạn phác họa rõ nét cách bạn đã xử lý khủng hoảng. Bạn hãy nói ra những số liệu thực tế để chúng tự lên tiếng chứng minh năng lực thực sự của bạn.
• Thẳng thắn thừa nhận điểm yếu: Sự khiêm tốn được thể hiện rõ nhất khi bạn dám thẳng thắn nhìn nhận những điều mình chưa biết, nhưng sự chuyên nghiệp đòi hỏi bạn phải đi kèm với một giải pháp. Bạn có thể chia sẻ thẳng thắn về việc chưa có nhiều kinh nghiệm sử dụng một công cụ cụ thể, nhưng hãy nhấn mạnh vào nền tảng tư duy tốt và cam kết sẽ làm chủ nó trong thời gian thử việc.
• Làm chủ ngôn ngữ cơ thể: Bạn hãy ngồi thẳng lưng, duy trì một nụ cười nhẹ và ánh mắt thân thiện. Điều bạn không nên làm là thu mình nhỏ bé nhưng cũng tuyệt đối không tỏ thái độ bề trên. Một phong thái đĩnh đạc sẽ tạo ra năng lượng tích cực cho cả buổi trò chuyện.
• Chủ động lắng nghe: Đừng biến bản thân thành một cỗ máy chỉ chực chờ trả lời câu hỏi. Hãy lắng nghe chân thành để thấu hiểu vấn đề, qua đó biến buổi phỏng vấn thành một cuộc thảo luận chuyên môn sâu sắc giữa những người cộng sự tương lai.

Kết luận

Một buổi phỏng vấn thành công là nghệ thuật của sự thấu hiểu và làm chủ tâm lý. Hãy luôn bước vào phòng phỏng vấn với niềm tin vững chắc vào giá trị bản thân, nhưng cũng đừng quên chừa lại một khoảng không gian đủ lớn cho sự khiêm tốn và tinh thần học hỏi không ngừng.

Nguồn tham khảo:

1. Phân tích hai chữ “tự tin” khi xin việc giúp các ứng viên chinh phục muôn kiểu phỏng vấn, HR Insider – 27/11/2019
2. Overcoming Imposter Syndrome In Job Interviews, Forbes.
3. Quy tắc 60% khi tìm việc giúp bạn tự tin ứng tuyển, CareerViet Vietnam